ابو القاسم سلطانى
313
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
رازى گويد مرّ درد كليه و مثانه را تسكين داده و بازكننده بستهگيهاى عروق و ضد نفخ مىباشد ، مرّ ورم طحال و ساير ورمها را فرومىنشاند و پادزهر سم عقرب مىباشد 4 * . مضمضه كردن آميخته شده آن با شراب و روغن زيتون دندان و لثه را سفت مىكند اگر فتيلهاى را در مخلوطى از آن با ترياك ، خايه سگ آبى و ماميثا آغشته نموده در گوش قرار دهند ورم و چرك گوش را درمان مىكند و با دارچين ختائى و عسل زگيل را از بين مىبرد و قرحهها و زخم را التيام مىبخشد و با لادن ، روغن مورد و شراب مو را تقويت و مانع ريزش آن مىشود ، گندبوئى زير بغل را از بين مىبرد . بهترين مرّ داراى رنگ تقريبا سفيد و شائبهاى از قرمز مىباشد و ذرات الياف درخت و مواد خارجى در آن ديده نمىشود 5 * . بلغم را خشك مىكند ، منافذ بسته رگهاى كبدى را مىگشايد كرم كدو و جنين را مىكشد و بيرون مىآورد خوابآور مىباشد و شياف مخلوطى از آن با كندر و زعفران پيچش شكم ناشى از بلغم را آرام مىكند . پماد مخلوط آن با مغاث در دررفتگى استخوان موثر مىباشد 6 * . مرّ ذكّى را به رومى طروغوليطوس 7 * به سريانى مراّدخيا و آن اسمرنا و به هندى و سندى بول مىنامند 8 * . مرّ از تعفن جلوگيرى مىكند و مرده را نگه مىدارد و نمىگذارد بهگنند مخلوط آن با سركه در زردزخم و زخمهاى چركين موثر مىباشد . مرّ ژانژيويت را درمان و در Leukoma ، چرك و اشكريزش موثر است و [ به چشم كشيدن مخلوطى از آن با زعفران و زردچوبه و با آب اسل و يا آب پونه ] * در ابتداى پيدايش آبمرواريد از پيشرفت آن جلوگيرى و چه بسا درمان مىكند . در سست بودن معده و طبلى بودن شكم سودمند و خارجكننده صفرا مىباشد 9 * . ضماد آن در لكههاى سياه صورت و با آب نارنج در كچلى و با سركه و روغن گل در گال و خارش و با روغن گل و زعفران در گلمژه چشم موثر است و خوردن 75 / 1 گرم آن با تخممرغ نيم برشت در خونريزى رحم سودمند مىباشد 10 * . پزشكان بعدى علاوه بر ذكر موارد فوق مىنويسند ماليدن آن به سر و پيشانى در سردرد و ميگرن و با كندر در زخمها مفيد مىباشد و به چشم كشيدن محلول رقيق آن در لكه سفيد روى قرنيه و با شير زنان و يا سفيده تخممرغ در ورم ملتحمه و ناخنه ( Pterigium ) و با عسل جهت Ulcerative blepharitis 11 * و با آب مورد جهت دمعه ( اشكريزش ) و با آب ترب در كبودى زير چشم و ضماد آن با آب گشنيز و يا آب كرفس تازه ، روغن زيتون و سركه در پارهگى عضله و ورم آن و شكستگى استخوان نافع مىباشد . براى جلوگيرى از زيان رساندن آن به اشخاص گرممزاج و مثانه و جلوگيرى از خواب و سرگيجه ، آن را با عسل همراه مىنمايند . در بيماريهاى چشم بايد آن را با شير زن يا سفيده تخممرغ مصرف نمايند . برگ درخت مرّ مقوى معده ، ضد نفخ و پودر سوخته شده آن جهت دراز كردن مو و چوب آن به مقدار 7 گرم كشنده مىباشد 12 * . در سوم گرم و در دوم خشك است در جراحتى كه بيم انتقال آن به غانقرايا باشد بگيرند : مرّ مكى ، كافور از هريك 10 گرم ، مازو ، گل بابونه از هركدام 5 / 2 گرم ، ذغال 40 گرم مجموع را سائيده بر موضع جراحت مىپاشند . در امزجه دمويه ( اشخاص پرخون و فشار خون بالا ) و مبتلايان به ورم نبايد داد 13 * .